Follow
Greinin var skrifuð fyrir Morgunblaðið og birtist þar, fimmtudaginn 12. mars.
Byrði svarta mannsins
Ég kynntist Ahmir Khalib Thompson, „Questlove“, fyrst sem trommara hinnar frábæru hipphoppsveitar Roots frá Philadelphiu og hef síðan fylgst með honum feta alls kyns tónlistarstíga, uppfullum af ástríðu og því sem mætti kalla óslökkvandi þorsta gagnvart töfrum tónlistarinnar (hann á t.d. 200.000 plötur og er með fólk í vinnu til að hjálpa sér með það). Árið 2021 sá ég svo heimildarmyndina Summer of Soul, sem er ein allra besta mynd sem ég hef séð af þeim toganum. Leikstjóri Questlove og umfjöllunarefnið löngu gleymd tónlistarhátíð sem haldin var í Harlem. Í fyrra kom svo myndin sem ég ætla að ræða um hér, Sly Lives!, heimildarmynd um Sly Stone (Sylvester Stewart) og sveit hans The Family Stone. Myndin heitir reyndar fullu nafni Sly Lives! (aka The Burden of Black Genius) en á kynningarefni er búið að setja línu í gegnum „Black“, eyða orðinu út. Þetta undirstingur heildarnálgun myndarinnar, sem skoðar það hvernig það er þegar svartir listamenn öðlast frægð og Questlove setur á glúrinn hátt spurningarmerki við það þegar menn eru kallaðir svartir snillingar. Er John Lennon þá hvítur snillingur?
Íkarus og það allt…
Myndin rekur ævisögu Sly, hvernig hann hóf störf á sjöunda áratugnum og vakti fljótt athygli fyrir tónlist sem blandaði saman rokki, sálartónlist og frumfönki. Liðsskipan sveitarinnar var einstök, hvítir, svartir, konur og karlar, og textaboðskapurinn um samhygð, samveru og ást endurspeglaðist í hljómsveitinni sjálfri. Uppgangur Sly og hans fólks var hraður og á meðal svartra í Bandaríkjunum varð Sly að tákni, fyrirmynd og innblæstri, sem hefur haldist fram á þennan dag. En fljótlega fór að fjara undan okkar manni og þegar skammt var liðið á áttunda áratuginn fór neysla og sukk að setja rækilegt strik í reikninginn.
Í myndinni er þessi saga sögð, með einni hröðustu klippivinnu sem ég hef séð (ég varð sjóveikur í blábyrjun). Questlove setur skapandi ramma utan um frásögnina og hefðbundnum „hvítum“ skýringum á Sly er snúið á hvolf, skýringum sem ég er búinn að lesa í áratugi í tónlistarblöðum sem eru öll skrifuð af hvítum karlmönnum. Questlove spyr um óeðlilega pressu á svart listafólk í Bandaríkjunum, setur þá pælingu í öndvegi reyndar, og hún stýrir framvindunni. „David Bowie hafði fullkomið frelsi til að prófa sig áfram,“ segir Q-Tip, meðlimur A Tribe Called Quest. „En svartir snillingar njóta þess ekki. Þeir eru rifnir niður.“
Menningarsöguplagg
Ég hef þannig alltaf lesið um There’s a Riot Goin’ On (1971) sem hálfmisheppnað meistaraverk en Questlove setur það orðspor í glæsilegt uppnám. Ekki að það hafi verið nokkur skortur á eiturlyfjum og annarri óáran við gerð plötunnar en sá ljóður er útgangspunktur í hvítu pressunni. Hér eru tilraunirnar og framsæknin hins vegar settar fremst. Ýmsir leggja til sem „talandi höfuð“, D’Angelo heitinn er mikill Gandálfur (með staf!) og er vís bæði og gefandi. Andre 3000 er líka vigtarmikill, fleiri kanónur koma þá fram og einnig er rætt við börn Sly. Questlove tekst að segja þessa sögu alla mjög fallega og hann gerir það án þess að draga neitt undan. Þetta er „hans“ maður eðlilega, svört hetja, en skýrir og áhugaverðir vinklar á mögnuðum uppgangi Sly eru dregnir fram í massavís. Myndin er í raun stórmerkilegt, krassandi menningarsöguplagg sem væri mun veikara, hygg ég, ef meistari Questlove hefði ekki verið á bak við vélarnar.
Deildu!
