Follow
Greinin var skrifuð fyrir Morgunblaðið og birtist þar, laugardaginn 31. janúar.
Rökföst slembitónlist
Í haustbyrjun 2025, nánar tiltekið 5. september, kom platan Niður, íslenskur sirkus um Ljósagang út. Um er að ræða verk eftir John Cage, eitt mikilvirtasta og mikilvægasta nútímatónskáld 20. aldarinnar en útgáfuna bar upp á afmælisdag skáldsins. Flutningur er í höndum Skerplu, tónlistarhóps sem starfar innan vébanda Listaháskóla Íslands, en um er að ræða hljóðritun frá tónleikum á Listahátíð í Reykjavík sem fram fóru í Norræna húsinu þann 11. júní 2024. Verkið er svofellt fyrirmælaverk, þar sem bók er umbreytt í tónleika og innsetningu. Við frumflutning verksins árið 1979 hét verkið Roaratorio, An Irish Circus on Finnegans Wake, en þá studdist Cage við samnefnda bók James Joyce. Íslensk útgáfa verksins styðst hins vegar við bók Dags Hjartarsonar frá árinu 2022, Ljósagang, og var verkið flutt í Norræna húsinu í nábýli við söguslóðir bókarinnar. Berglind María Tómasdóttir, prófessor við LHÍ, stýrði verkefninu í samvinnu við Victoriu Miguel, sérfræðing í John Cage og doktorsnema við Háskólann í Glasgow, og Jesper Pedersen, tónskáld og aðjunkt við Listaháskóla Íslands. Ítarupplýsingar er að finna á skerpla.bandcamp.com.
Að þróa og prófa
Skerpla deilir nafni með áfanga sem Berglind hefur kennt í LHÍ um árabil. Námskeiðið er vettvangur hljóðfæra- og tónsmíðanema fyrir tilraunatónlist og nýsköpun þar sem skoðaðar eru mismunandi leiðir til samvinnu innan hljóðiðkunar, hugmyndir prófaðar, þróaðar og settar í nýtt samhengi. Vinnan þar leiddi m.a. til umrædds flutnings og nú útgáfu og má líka geta þess að verkið hefur verið flutt í Glasgow einnig, á James Joyce-ráðstefnu sem þar var haldin.
Mig langar til að greina aðeins frá aðferðafræðinni við sköpun verksins áður en ég legg eyrun þétt að og miðla svo niðurstöðum til ykkar. Hún er til þess að gera eilítið flókin en Berglind gerir annars nákvæma grein fyrir henni í viðtali við Morgunblaðið sem birtist í júní 2024 („Kakófónískt verk en mjög skipulagt“). Í sem allra stystu máli gengur þetta út á skrifaðferðina „mesostics“ þar sem nýr texti er búinn til upp úr eldri texta. Verkið samanstendur svo af þremur þáttum, textanum, nýja textanum upp úr gamla textanum og svo er einn þátturinn vettvangsupptökur af þeim hljóðum og stöðum sem minnst er á í bók Dags.
Læti og lágtíðni
Já, það er hægt að fara ýmsar leiðir í tónlistarsköpun, gott fólk! En hvernig hljómar þetta svo? Á þessum eyrum brast, í fyrsta hlutanum, á með enskuupplestri þar sem lágvært skruð lúrir á bak við saman með afstrakt strengjasurgi (harður íslenskuhreimurinn er flottur! Og sömuleiðis íslenska þeirra erlendu er fram í sækir). Á fjórðu mínútu hefst þjóðlagasöngur í örskamma stund og deyr við það sama út. Kakófónía ryðst þannig fram á köflum, stundum er mikið og margt í gangi, stundum bara hæglát fegurð. Verkið leysist aldrei upp í algerlega hlutstætt verk, tónlist rennur alltaf með þó að eitthvað sem við gætum kallað hljóðlist taki á stundum yfir. Fyrst og síðast er þetta tilkomumikið og alltaf spenna handan við næsta horn enda flytjendur/þátttakendur margir og ólíkir.
Þetta er því tilraunatónlist alla leið, nema hvað, eitthvað sem við mannskepnan höfum gert innan tónlistar alla tíð. Í raun væri ekki verið að gera tónlist að neinu marki ef fólk legði ekki fyrst í einhvers konar „tilraunir“ með það sem í höndum þeirra – og huga – er.
Deildu!
