Follow
Greinin var skrifuð fyrir Morgunblaðið og birtist þar, laugardaginn 18. apríl.
Sjá, það glitrar…
Gyða Valtýsdóttir á að baki stórmerkan tónlistarferil. Var, og er, meðlimur í múm, einni merkustu sveit íslenskrar tónlistarsögu og hefur keyrt glæsilegan sólóferil hvar undir eru sólóplötur, kvikmyndatónlist og ýmiss konar samstarf. Mother Pearl er þriðja plata hennar með frumsömdu efni, áður hafa Evolution (2018) og Ox (2021) komið út. Samfara því komu út plöturnar Epicycle (2016) og Epicycle II (2020), hvar skrifuð tónlist eftir aðra, gömul og ný, var túlkuð á hennar einstaka hátt. Þessi atorkusemi öll skilaði henni svo Tónlistarverðlaunum Norðurlandaráðs árið 2019.
Línuleg þróun
Sólóplötur hennar þrjár fylgja ákveðinni línulegri þróun. Á Evolution var hún að kljást við drauga fullkomnunarinnar, þá sem rísa upp í skjóli klassísks tónlistarnáms. Á Ox hafði hún svo fundið frelsið og lét gamminn geisa, nýtti sér allt það sem hún var búin að safna að sér í gegnum tíðina til að setja saman einstakt verk. Báðar plöturnar eru magnaðar, og sem tónlistarkona, heilt yfir, býr Gyða yfir fáheyrðum hæfileikum. Í skrifum um Ox sagði ég m.a.: „Sem tónlistarkona er Gyða í algerum sérflokki, ein sú besta sem við höfum eignast. Sólóplötur hennar til þessa eru ótrúlegar, í þeim öllum óútskýranlegur kynngikraftur sem erfitt er að skilja eða koma í orð … Hún er með eitthvert „x“ sem bara er, ég get eiginlega ekki útskýrt það neitt frekar.“ Og um Epicycle sagði ég: „Maður finnur svo vel fyrir áhrifunum, hvernig tónlistin talar til hjartans og fær líkamann til að skjálfa. Einstaklega heilsteypt plata, líður áfram eins og fallegur draumur. Engin truflun, ekkert uppbrot, bara hreint flæði.“ Já, Gyða er bara með þetta eins og sagt er, klárt og kvitt.
Tíminn stoppar
Friður liggur yfir Mother Pearl. Gyða lýsir því sjálf þannig og ég get staðfest að það er rétt. Platan varð til á tímum breytinga og uppbrots eins og öll bestu tónverkin og leikar hefjast með titillaginu þar sem tónninn er settur. Bestu tónskáldin búa til tónlist sem hægir á tímanum ef hann stöðvast bara ekki alveg. Gyða hefur þetta á valdi sínu. Ég veit ekki hvort lagið er fjórar mínútur eða fjörutíu eða kannski bara fjórar sekúndur. Lagið dregur mann inn, róar og raðar inn reiðarinnar býsn af hjartavermandi nótum. Höfug smíð, reisnarfull, glæsileg. Algerlega pottþétt einhvern veginn. Annað er eftir þessu. Það er aðkenning af melankólískum, norrænum þjóðlagabrag, jafnvel keltneskum en flæðið allt dregur um leið áhrif frá sígilda heiminum og undirgrundinni sem skóp Gyðu upphaflega, þ.e. indíheiminum. Og, svo ég greini þetta enn frekar niður, fagurfræði „ambient“-tónlistarinnar svífur þarna um líka, Pauline Oliveros, Eno og gömlu meistararnir allir. Hljóðfæri eins og harpa og selló eru notuð en einnig hljóðgervlar, raftónlistarbeddar og ásláttur. Það sem hentar hverju sinni til að knýja fram einstaka sýn listakonunnar er dregið fram, reglugerðarbækur tónlistarinnar geta safnað ryki á meðan.
Handanheimsára
Söngur Gyðu er blíður, í senn nálægur og fjarlægur, handanheimsára liggur yfir honum, líkt og það sé verið að hvísla einhverju að þér. Óútskýranlegur galdur, orðatvenna sem ég gríp svo oft til þegar ég reyni að lýsa tónlistinni hennar. Þessir þræðir sem ég nefndi, þjóðlagavísunin, „ambient“-listin o.s.frv., þeir liggja þarna um þvers og kruss en það er frágangur Gyðu á þeim sem er lykillinn. Úr því hnoði rís einkar heilsteypt og sannfærandi verk, hennar eigið og engrar annarrar.
Deildu!
